Kata imbuhan dalam bahasa sunda
Dalam morfologi bahasa sunda terdapat afiks yang meliputi awalan (prefiks),
sisipan (infiks), akhiran (sufiks), serta imbuhan gabungan (konfiks). Dalam hal
ini akan saya bahas satu per satu.
1.
Awalan (prefiks)
a.
Awalan Ba-
Contoh:
Ba + layar = balayar ‘berlayar’
b.
Awalan Barang-
Contoh: Barang + dahar = barang dahar ‘makan’
Contoh: Barang + dahar = barang dahar ‘makan’
c.
Awalan di-
Contoh
: di + baju = dibaju ‘memakai baju’
Di + ruksak = diruksak ‘dirusak’
d.
Awalan ka-
Contoh:
ka + tincak = katincak ‘terinjak’
Ka + tewak = katewak ‘tertangkap’
e.
Awalan N- (Nasal) mempunyai alomorf m-,n -, ng-, nga,-, nge, ny-
Contoh: N +baca= maca ‘membaca’
Contoh: N +baca= maca ‘membaca’
N+ tulis= nulis
‘menulis’
N+ kintun=ngintun ‘ngirim’
N+ gegel=
ngagegel ‘menggigit’
N+bor=ngebor ‘
mengebor’
N+sapu=nyapu
‘menyapu’
f.
Awalan pa-
Contoh:
pa+pimpin=pamimpin ‘pemimpin’
g.
Awalan pada-
Contoh:
pada+ datang= pada datang ‘berdatangan’
h.
Awalan per-
Contoh:
per +tanda= pertanda ‘sebagai tanda’
i.
Awalan pi-
Contoh:
pi + asih= piasih ‘ tanda sayang’
j.
Awalan sa-
Contoh
: sa +sakola= sasakola ‘ satu sekolah’
k.
Awalan si-
Contoh
: si+siram =sisiram ‘menyiram’
l.
Awalan silih-
Contoh:silih+asih=silih
asih ‘saling menyayangi’
m.
Awalan ti-
Contoh
: ti + balik =tibalik ‘terbalik’
n.
Awalan ting- (pating-)
Contoh:
ting + gelehe= tinggelehe ‘masing-masing berbaring’
1.
Akhiran (sufiks)
a.
Akhiran –an
Contoh: timbang+ an= timbangan ‘ alat untuk menimbang’
b.
Akhiran –eun
Contoh : gigir+eun=gigireun ‘ disamping’
c.
Akhiran –keun
Contoh : gambar+keun=gambarkeun ‘ gambarkan’
d.
Akhiran –na
Contoh: balik+na=balikna ‘ pulangnya’
e.
Akhiran –ing (-ning)
Contoh: gancang+ing = gancanging ‘cepatnya’
Kaya+ ning= kayaning ‘seperti’
f.
Akhiran –a
Contoh: mugi+a=mugia ‘moga-moga’
2.
Sisipan (infiks)
a.
Sisipan –ar-
Contoh: ar + lintuh= lalintuh ‘agak gemuk’
3.
Imbuhan gabungan (konfiks)
a.
Kombinasi prefiks dan infiks
Contoh:
1.
Prefiks ba- dan infiks –al-
Contoh: ba+-al-+layar= balalayar ‘semua berlayar’
2.
Prefiks ba- dan infiks –ar-
Contoh : ba-+ -ar-+gilir= baragilir ‘semua gantian’
3.
Prefiks di- dan infiks –al-
Contoh: di-+-al-+beledog= dibalaledog ‘semua dilempari’
4.
Prefiks di- dan infiks - ar
Contoh: di-+-ar-+ poyok= diparoyok ‘semua mengejek’
5.
Prefiks ka- dan infiks –al-
Contoh: ka-+-al-+laut= kalalaut ‘ semua gagal’
6.
Prefiks ka- dan infiks –ar-
Contoh:ka-+-ar-+gunting= kagarunting ‘ tergunting’ (oleh
banyak orang)
7.
Prefiks pa- dan infiks – ar-/-al-
Contoh: pa-+-ar-+tepung= patarepung ‘ banyak yang
bertemu’
8.
Prefiks pada- dan infiks – ar-/-al-
Contoh: pada+-ar-+diuk= pada dariuk ‘ masing-masing
duduk’
9.
Prefiks pi- dan infiks –ar-
Contoh: pi-+-ar-+indung= piarindung ‘ semua tidak mau
jauh dari ibu’
10. Prefiks ti- dan
infiks –ar-/-al-
Contoh : ti+-ar-+ jumpalik= tijarumpalik ‘ banyak yang
terbalik’
11. Prefiks ting- dan
infiks – ar-/-al-
Contoh: ting+-al-+leos= tinglaleos ‘ masing-masing pergi’
b.
Kombinasi prefiks dan sufiks
1.
Prefiks a- dan sufiks – an
Contoh: a+leut+an=aleutan ‘barisan’
2.
Prefiks di- dan sufiks –an
Contoh: di+tali+an=ditalian ‘ diikat’
3.
Prefiks ka- dan sufiks – an
Contoh:ka+gula+an= kagulaan ‘ tergulai’
4.
Prefiks Sang- dan sufiks –an
Contoh: sang+hareup+an= sanghareupan ‘hadapi’
5.
Prefiks Pa- dan
sufiks –an
Contoh: pa+beas+an=pabeasan ‘ tempat menyimpan beras’
6.
Prefiks Pang- dan
sufiks –an
Contoh:pang+ balik+an= pangbalikan ‘tempat untuk pulang’
7.
Prefiks Pi- dan sufiks –an
Contoh:pi+deudeuh+an=pedeudeuhan ‘ mantra supaya
dikasihi’
8.
Prefiks Sa- dan sufiks –an
Contoh: sa+dapur+an= sadapuran ‘serumpun’
9.
Prefiks Si- dan sufiks –an
Contoh: si+beungeut+an=sibeungeutan ‘ cuci muka’
10. Prefiks Silih- dan
sufiks –an
Contoh: silih+beuli+an=silih beulian ‘saling membeli’
11. Prefiks pada- dan sufiks –eun
contoh: pada-+hilap+-eun=pada hilapeun ‘masing-masing
lupa’
12. Prefiks sa- dan
sufiks –eun
contoh: sa+huap+eun= sahuapeun ‘ukuran suapan’
13. prefiks di- dan
sufiks –keun
contoh:di+beak+keun=dibeakkeun ‘ dihabiskan’
14. prefiks ka- dan
sufiks –keun
contoh: ka+terap+keun=katerapkeun ‘ terpasangkan’
15. prefiks sa- dan
sufiks –keun
contoh:sa+kali+keun= sakalikeun ‘dibuat satu kali’
16. prefiks –pang dan
sufiks –na
contoh: pang+bener+na= pangbenerna ‘paling benar’