Senin, 11 Maret 2013

morfologi bahasa sunda



Kata imbuhan dalam bahasa sunda
Dalam morfologi bahasa sunda terdapat afiks yang meliputi awalan (prefiks), sisipan (infiks), akhiran (sufiks), serta imbuhan gabungan (konfiks). Dalam hal ini akan saya bahas satu per satu.
1.      Awalan (prefiks)
a.       Awalan Ba-
Contoh: Ba +  layar = balayar ‘berlayar’
b.      Awalan Barang-
Contoh: Barang + dahar = barang dahar ‘makan’
c.       Awalan di-
Contoh : di + baju = dibaju ‘memakai baju’
              Di + ruksak = diruksak ‘dirusak’
d.      Awalan ka-
Contoh: ka + tincak = katincak ‘terinjak’
             Ka + tewak = katewak ‘tertangkap’
e.       Awalan N- (Nasal) mempunyai alomorf  m-,n -, ng-, nga,-, nge, ny-
Contoh: N +baca= maca ‘membaca’
  N+ tulis= nulis ‘menulis’
  N+ kintun=ngintun ‘ngirim’
  N+ gegel= ngagegel ‘menggigit’
  N+bor=ngebor ‘ mengebor’
  N+sapu=nyapu ‘menyapu’
f.       Awalan pa-
Contoh: pa+pimpin=pamimpin ‘pemimpin’
g.      Awalan pada-
Contoh: pada+ datang= pada datang ‘berdatangan’
h.      Awalan per-
Contoh: per +tanda= pertanda ‘sebagai tanda’
i.        Awalan pi-
Contoh: pi + asih= piasih ‘ tanda sayang’
j.        Awalan sa-
Contoh : sa +sakola= sasakola ‘ satu sekolah’
k.      Awalan si-
Contoh : si+siram =sisiram ‘menyiram’
l.        Awalan silih-
Contoh:silih+asih=silih asih ‘saling menyayangi’
m.    Awalan ti-
Contoh : ti + balik =tibalik ‘terbalik’
n.      Awalan ting- (pating-)
Contoh: ting + gelehe= tinggelehe ‘masing-masing berbaring’

1.      Akhiran (sufiks)
a.       Akhiran –an
Contoh: timbang+ an= timbangan ‘ alat untuk menimbang’
b.      Akhiran –eun
Contoh : gigir+eun=gigireun ‘ disamping’
c.       Akhiran –keun
Contoh : gambar+keun=gambarkeun ‘ gambarkan’
d.      Akhiran –na
Contoh: balik+na=balikna ‘ pulangnya’
e.       Akhiran –ing (-ning)
Contoh: gancang+ing = gancanging ‘cepatnya’
               Kaya+ ning= kayaning ‘seperti’
f.       Akhiran –a
Contoh: mugi+a=mugia ‘moga-moga’

2.      Sisipan (infiks)
a.       Sisipan –ar-
Contoh: ar + lintuh= lalintuh ‘agak gemuk’
3.      Imbuhan gabungan (konfiks)
a.       Kombinasi prefiks dan infiks
Contoh:
1.      Prefiks ba- dan infiks –al-
Contoh: ba+-al-+layar= balalayar ‘semua berlayar’
2.      Prefiks ba- dan infiks –ar-
Contoh : ba-+ -ar-+gilir= baragilir ‘semua gantian’
3.      Prefiks di- dan infiks –al-
Contoh: di-+-al-+beledog= dibalaledog ‘semua dilempari’
4.      Prefiks di- dan infiks - ar
Contoh: di-+-ar-+ poyok= diparoyok ‘semua mengejek’
5.      Prefiks ka- dan infiks –al-
Contoh: ka-+-al-+laut= kalalaut ‘ semua gagal’
6.      Prefiks ka- dan infiks –ar-
Contoh:ka-+-ar-+gunting= kagarunting ‘ tergunting’ (oleh banyak orang)
7.      Prefiks pa- dan infiks – ar-/-al-
Contoh: pa-+-ar-+tepung= patarepung ‘ banyak yang bertemu’
8.      Prefiks pada- dan infiks – ar-/-al-
Contoh: pada+-ar-+diuk= pada dariuk ‘ masing-masing duduk’
9.      Prefiks pi- dan infiks –ar-
Contoh: pi-+-ar-+indung= piarindung ‘ semua tidak mau jauh dari ibu’
10.  Prefiks ti- dan infiks –ar-/-al-
Contoh : ti+-ar-+ jumpalik= tijarumpalik ‘ banyak yang terbalik’
11.  Prefiks ting- dan infiks – ar-/-al-
Contoh: ting+-al-+leos= tinglaleos ‘ masing-masing pergi’
b.      Kombinasi prefiks dan sufiks
1.      Prefiks a- dan sufiks – an
Contoh: a+leut+an=aleutan ‘barisan’
2.      Prefiks di- dan sufiks –an
Contoh: di+tali+an=ditalian ‘ diikat’
3.      Prefiks ka- dan sufiks – an
Contoh:ka+gula+an= kagulaan ‘ tergulai’
4.      Prefiks Sang- dan sufiks –an
Contoh: sang+hareup+an= sanghareupan ‘hadapi’
5.       Prefiks Pa- dan sufiks –an
Contoh: pa+beas+an=pabeasan ‘ tempat menyimpan beras’
6.       Prefiks Pang- dan sufiks  –an
Contoh:pang+ balik+an= pangbalikan ‘tempat untuk pulang’
7.      Prefiks Pi- dan sufiks  –an
Contoh:pi+deudeuh+an=pedeudeuhan ‘ mantra supaya dikasihi’
8.      Prefiks Sa- dan sufiks  –an
Contoh: sa+dapur+an= sadapuran ‘serumpun’
9.      Prefiks Si- dan sufiks –an
Contoh: si+beungeut+an=sibeungeutan ‘ cuci muka’
10.  Prefiks Silih- dan sufiks  –an
Contoh: silih+beuli+an=silih beulian ‘saling membeli’
11.   Prefiks pada- dan sufiks  –eun
contoh: pada-+hilap+-eun=pada hilapeun ‘masing-masing lupa’
12.  Prefiks sa- dan sufiks  –eun
contoh: sa+huap+eun= sahuapeun ‘ukuran suapan’
13.  prefiks di- dan sufiks –keun
contoh:di+beak+keun=dibeakkeun ‘ dihabiskan’
14.  prefiks ka- dan sufiks –keun
contoh: ka+terap+keun=katerapkeun ‘ terpasangkan’
15.  prefiks sa- dan sufiks –keun
contoh:sa+kali+keun= sakalikeun ‘dibuat satu kali’
16.  prefiks –pang dan sufiks –na
contoh: pang+bener+na= pangbenerna ‘paling benar’